చక్రం

Article on other languages:

• Wheel
• चक्र
• சில்லு
• ചക്രം
• Wiel
• Rueda
• دولاب
• Rueda
• Təkər
• Rod
• Točak
• Roda
• Ligid
• Kolo
• Olwyn
• Hjul
• Rad
• Τροχός
• Rado
• Rueda
• Ratas
• Gurpil
• چرخ
• Pyörä
• Roue
• Ruede
• Cuibhle
• Roda
• Lin-é
• גלגל
• Kotač
• Kerék
• Անիվ
• Roda
• Roto
• Hjól
• Ruota
• 車輪
• ბორბალი
• 바퀴
• Rota
• Ratas
• Ritenis
• Roda
• Rad
• Wiel_(voortbeweging)
• Hjul
• Hjul
• Reue
• Parulang
• Raad
• Koło_(technika)
• Roda
• Qalla
• Roată
• Колесо
• Rota
• Kotač
• Wheel
• Koleso
• Kolo
• Rrota
• Точак
• Hjul
• ล้อ
• Gulong
• Tekerlek
• Колесо
• Gʻildirak
• Rua
• Rowe_(mecanike)
• ראד
• 輪

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

కోణార్క్ దేవాలయంలో సూర్య భగవానుని రథచక్రం

చక్రం (ఆంగ్లం: Wheel) మనిషి కనుగొన్న మొట్టమొదటి పరికరం. చక్రం అనేది ఒక ఆక్సిస్ చుట్టూ తిరిగే గుండ్రటి పరికరం. రవాణా మరియు ఎన్నోరకాల యంత్రాలలో చక్రాలు విరివిగా వాడబడుతున్నాయి. ఆక్సిల్ సహాయంతో చక్రం దొర్లడం వల్ల రవాణాలో ఘర్షణ లేదా రాపిడి తగ్గుతాయి.

చక్రం పుట్టుక

చక్రం అనే పదం ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ భాష నుండి ఉద్భవించినది. ఈ భాషలో *k^wel- అనగా తిరగడం లేదా కదలడం అని అర్థం. దీని నుండి ఉద్భవించిన *k^wek^wlo-,^[1]అనే పదం సంస్కృతంలో చక్ర మరియు పర్షియన్ భాషలోని చర్ఖ్ పదాలకు మూలంగా గుర్తించబడినది.^[2]

చక్రాల ఆవిర్భావం

A depiction of onager-drawn carts on the Sumerian "battle standard of Ur" (circa 2600 BC)

చక్రం పురాతన సుమర్(ఈ నాటి ఇరాక్)లో దాదాపు క్రీ.పూ. 5వ మిలీనియంలో కుమ్మరి పనికై, కుండలు తయారు చేయడానికి మొదటగా వాడబడినదని అనుకుంటారు^{[ఆధారం కోరబడినది]}. క్రీ.పూ. 3వ మిలీనియంలో వెల్లివిరిసిన సింధూలోయ నాగరికతతో చక్రం వాడుక భారత దేశంలో ఆరంభమైనది^{[ఆధారం కోరబడినది]}. కాకేసస్‌కు ఉత్తరభాగంలో బయలు పడిన సమాధుల ఆధారంగా క్రీ.పూ. 3700 సంవత్సరాలలో వాగన్లు (నాలుగు చక్రాలు) మరియు బండ్ల(రెండు చక్రాలు)తో సహా మనుషులను సమాధి చేసే వారని తెలుస్తుంది. ఇప్పటి పోలండ్‌లో లభించిన సుమారుగా క్రీ.పూ. 3500 సంవత్సరాల క్రితంనాటి చిత్రాలను బట్టి వాగన్లను చిత్రించిన అతి పురాతనమైన చిత్రంగా బ్రోనోసైస్ పాట్‌ను పేర్కొంటారు. ^[3]

ఇరాన్‌లోని ఒక మ్యూజియంలో భద్రపరచబడిన పురాతన చక్రం.

రథాల వాడుకను బట్టి చక్రాలు చైనాలో క్రీ.పూ. 1200 నుండి ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది ^[4]. కొంతమంది పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం చక్రాలు మరియు ఆక్సిల్ యూరోప్‌లోనే ఆవిర్భవించాయి. ^[5] చక్రాలు కలిగిన అతి ప్రాథమికమైన వాగన్‌గా "ట్రాగా న పూలి" అనబడే స్లెడ్జ్‌ని చెప్పుకొస్తారు. మానవజాతి వలసలు వెళ్ళడం ద్వారాను, ఇతర పరిచయాల ద్వారాను ఈ ఆవిష్కరణ కాస్పియన్ మరియు నల్ల సముద్రాల ప్రాంతాల వారికి తెలిసింది. అక్కడినుండి క్రీ.పూ 4వ మిలీనియంలో మెసపొటేమియాకు చేరింది.

వాడుక మరియు పనితనం

చక్రం (ఆక్సిల్‌తో సహా) ఒక సరళ యంత్రం (సింపుల్ మషీన్). చక్రాలు ఆక్సిల్ సహాయంతో ఉపయోగించబడినపుడు కొన్ని సార్లు చక్రం ఆక్సిల్ మీద ఇతర శక్తుల సహాయంతో తిరుగుతుంది లేదా చక్రం ఆక్సిల్‌ని తిప్పుతుంది.

ప్రకృతిలో చక్రాలు

• ప్రకృతిలో వివిధ పదార్ధాలు తయారైన దగ్గరనుండీ వాటి వినియోగం, తిరిగి వాటి జన్మస్థానన్ని చేరడాన్ని చక్రాలుగా పేర్కొంటారు. ఉదాహరణకు నీటి చక్రం, ఆమ్లజని చక్రం, నత్రజని చక్రం మొదలైనవి.

• కొన్ని పరాన్న జీవులు జీవిత పరిణామం వ్యాధికారకాలన్నింటినీ కూడా జీవితచక్రం అంటారు. ఉదా: టీనియా.

• కంటికి కనిపించే పరిమాణంలో ప్రకృతిలో ఎలాంటి చక్రాలూ లేవు. కాని సూక్ష్మపరిమాణంలో ఎ.టి.పి.సింథేస్ అనే ఎంజైమ్‌లోనూ ^[6] మరియు బాక్టీరియాల ఫ్లాజెల్లంలోనూ ఉన్నాయి. .^[7]

పురాణాలలో

• సుదర్శన చక్రం శ్రీ మహావిష్ణువు ఆయుధం.

చక్రాల సహాయంతో నడిచేవి

వాహనాలు

1. బండి
2. సైకిలు
3. కారు
4. రిక్షా
5. లారీ

చిహ్నాలుగా చక్రాలు

భారత జాతీయ పతాకంలో అశోక చక్రం.

చక్రం అనే పదం సాంప్రదాయపరంగా మతపరంగా జీవిత చక్రం లేదా కాలచక్రం వంటి విషయాలను వ్యక్తీకరించడంలో విరివిగా ఉపయోగించబడుతుంది. చక్రం భారత జాతీయ పతాకంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఈ చక్రం ధర్మానికి చిహ్నం.

మూలాలు

1. ↑ "wheel". Online Etymology Dictionary. 
2. ↑ http://www.bartleby.com/61/roots/IE250.html
3. ↑ Waza z Bronocic (in Polish)
4. ↑ Dyer, Gwynne, War: the new edition, p. 159: Vintage Canada Edition, Randomhouse of Canada, Toronto, ON
5. ↑ Ojczyzna wozu: Europa czy Bliski Wschód (in Polish), Wiedza i Życie, 8/1996
6. ↑ Noji, H., Yasuda, R., Yoshida, M., Kinosita, K. (1997). "Direct observation of the rotation of F1-ATPase". Nature 386 (6622): 299-302. 
7. ↑ Berg, H.C., Anderson R.A. (1973). "Bacteria Swim by Rotating their Flagellar Filaments". Nature 245 (5425): 380-382.